Su-57 Felon: Μύθοι και αλήθειες για το ρωσικό μαχητικό 5ης γενιάς και το… δεικτικό “35+22”

Στο ρωσικό μαχητικό 5ης γενιάς Su-57 (T-50) που έχει λάβει το Νατοϊκό όνομα Felon, έχουμε αναφερθεί δεκάδες φορές παρακολουθώντας την εξέλιξη του από το Ιανουάριο του 2010 που το αρχικό πρωτότυπο πέταξε για πρώτη φορά. Στο χρονικό αυτό διάστημα, το πρόγραμμα ανάπτυξής του εξελίχθηκε με αργούς ρυθμούς. Αυτό τουλάχιστον αποδεικνύει το γεγονός ότι το πρώτο αεροσκάφος παραγωγής (Τ-50-S1) (51001) παραδόθηκε πρόσφατα στη Ρωσική Αεροπορία.

Του Στέργιου Δ. Θεοφανίδη

Το πρώτο πράγμα που θα πρέπει να διευκρινίσουμε, είναι ότι το πρώτο αεροσκάφος που παραδόθηκε στη Ρωσική Αεροπορία, είναι το δεύτερο αεροσκάφος παραγωγής που κατασκευάστηκε στις εγκαταστάσεις του Komsomolsk – on – Amur (T-50-S2).

Το πραγματικό Τ-50-S1 συνετρίβη πριν από ένα περίπου χρόνο, στις 24 Δεκεμβρίου του 2019, καθυστερώντας το πρόγραμμα των παραδόσεων σημαντικά, δεδομένου ότι έπρεπε, εν μέσω της πανδημίας του κορονοϊού, να ολοκληρωθεί η διαδικασία διερεύνησης.

Η οποία αποκάλυψε ότι η απώλεια του αεροσκάφους προκλήθηκε από αστοχία του συστήματος ελέγχου του ουραίου πτερώματος. Το τελευταίο είναι όντως εξαιρετικά περίπλοκο, δεδομένου ότι περιλαμβάνει ολοκινούμενα οριζόντια και κεκλιμένα (όχι κατακόρυφα…) πτερύγια, που έπαιρναν κίνηση μέσω υδραυλικών μηχανισμών που αντικαταστάθηκαν από ηλεκτρομηχανικούς.

Η ρωσική κυβέρνηση είχε παραγγείλει αρχικά μόνο αυτά τα δύο αεροπλάνα παραγωγής (S1 και S2). Η συμπληρωματική παραγγελία για άλλες 74 μονάδες υπογράφηκε τον Αύγουστο του 2018 και ανακοινώθηκε επίσημα από τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν στις 15 Μαΐου του 2019. Η συνολική απαίτηση είναι για 200 μονάδες, ενώ με βάση το ισχύον χρονοδιάγραμμα, μέχρι το τέλος του 2024 θα έχουν παραδοθεί 22 Su-57 και μέχρι το 2028 θα έχουν ολοκληρωθεί οι παραδόσεις με ρυθμό 16 μονάδων ανά έτος.

Δεδομένου ότι στα 11 χρόνια που μεσολάβησαν από την πρώτη πτήση του αρχικού πρωτοτύπου, δεν σημειώθηκαν ιδιαίτερες τροποποιήσεις στη μορφή και την αεροδυναμική του αεροπλάνου, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι το μεγαλύτερο μέρος της προσπάθειας που καταβλήθηκε, αφορούσε στην ανάπτυξη των ηλεκτρονικών πτήσης και αποστολής μαζί με το λογισμικό λειτουργίας και διασύνδεσης τους.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι στο πιλοτήριο του Su-57 παραγωγής, ο πίνακας οργάνων καταλαμβάνεται από ενιαία οθόνη τεχνολογίας αφής και το HUD είναι ολογραφικό, ευρυγώνιο, με την κλασσική μορφή και λειτουργία που έχει και στα μαχητικά τέταρτης γενιάς. Γνωρίζουμε επίσης ότι κατ΄ επιλογή του ιπταμένου, κάποιες από τις ενδείξεις του μεταφέρονται σε προβολικό σύστημα επί κάσκας.

Οι Ρώσοι όντας πρωτοπόροι στην επιχειρησιακή αξιοποίηση συστημάτων στοχοποίησης αέρος επί κάσκας (Helmet Mounted Displays), μέσω ενός σαφώς πιο εξελιγμένου προβολικού συστήματος παρέχουν στον ιπτάμενο εικόνα από τους αισθητήρες υπερύθρων που είναι εγκατεστημένοι περιμετρικά σε άτρακτο και πτέρυγα, αλλά και τις στοιχειοκεραίες του συστήματος ραντάρ Ν036.

Αυτές που βρίσκονται στο ρύγχος (η κύρια κεραία των 1552 στοιχείων μπροστά και οι δύο πλευρικές κάθε μία από τις οποίες περιλαμβάνει 358 στοιχεία) εκπέμπουν και λαμβάνουν στη μπάντα Χ, όπως και αυτή του κώνου της ουράς, ενώ αυτές της πτέρυγας (στα χείλη προσβολής των επιφανειών LERX), λειτουργούν στη μπάντα L.

Παρέχεται έτσι κάλυψη 360 μοιρών σχεδόν. Η διάταξη των αισθητήρων περιλαμβάνει και συστήματα λέιζερ αντιμέτρων (DIRCM-Direct Infra Red Counter Measures), για τον εντοπισμό και την παραπλάνηση-αδρανοποίηση επερχόμενων πυραύλων με κεφαλές αναζήτησης υπερύθρων (IR) και απεικονίζεται στις εικόνες που δημοσιεύουμε.

Αυτό που έχει σημασία και πρέπει να κρατήσουμε, είναι το γεγονός ότι στην ανάπτυξη του Su-57 (T-50) υιοθετήθηκε απόλυτα η φιλοσοφία περιμετρικών αισθητήρων του F-35 Lightning II και μάλιστα σε μεγαλύτερο βαθμό, όπως και η φιλοσοφία συγχώνευσης των ενδείξεων και των δεδομένων – στοιχείων, που προέρχονται από αυτούς.

Το αν το “πακέτο” είναι το ίδιο ή πιο αποτελεσματικό σε σχέση με το αντίστοιχο του αμερικάνικου μαχητικού 5ης γενιάς που ακόμη δεν έχει πάρει την τελική του μορφή (FOC – Full Operational Capability), είναι κάτι που μένει να δούμε στο μέλλον…

Οι Ρώσοι μάλιστα υποστηρίζουν ότι το Su-57 συνδυάζει τις δυνατότητες του F-22 στην εναέρια μάχη και αυτές του F-35 σε ρόλους αέρος – εδάφους /επιφανείας. Έτσι προέκυψε και το -57 (35+22).

Για πρώτη φορά στην ιστορία της ρωσικής αεροδιαστημικής βιομηχανίας, αποδόθηκε και αποδίδεται έμφαση τέτοιας έκτασης στην ανάπτυξη, διασύνδεση και συγχώνευση ενδείξεων τόσων αισθητήρων. Ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, ηλεκτροοπτικών και λέιζερ.

Οπότε αυτός είναι και ο σημαντικότερος λόγος για τον οποίο η εξέλιξη του Su-57, έχει τόσο μεγάλη χρονική διάρκεια. Δεν είναι όμως και ο μόνος… Η καθυστέρηση φυσικά πρέπει να αποδοθεί και σε άλλους λόγους. Οικονομικούς και αποδέσμευσης κρίσιμων τεχνολογιών και πηγαίου κώδικα.

Σε ό,τι αφορά στους οικονομικούς καθαρά, η Ρωσία υλοποίησε σταδιακά από το καλοκαίρι του 2008 και μετά, ένα τεράστιο και πολύπλευρο – πολυδιάστατο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των αεροπορικών της δυνάμεων. Αναβαθμίζοντας τον εξοπλισμό αποστολής μαχητικών και μεγάλων βομβαρδιστικών αεροπλάνων και αγοράζοντας νέα όπλα καθοδήγησης ακριβείας.

Σε ό,τι αφορά στις καθυστερήσεις λόγω άρνησης αποδέσμευσης κρίσιμων τεχνολογιών και πηγαίου κώδικά που επιβάρυναν το πρόγραμμα PAK-FA (Perspektivny Aviatsionny Kompleks Frontovoy Aviatsii), σημειώστε ότι αρχικά σχεδιαζόταν η πλήρης συμμετοχή και της Ινδίας σε αυτό. Κάτι που τελικά δεν έγινε…

Ο καθοριστικός παράγοντας της ινδικής συμμετοχής
Το γεγονός ότι επί της ουσίας η ανάπτυξη του T-50/Su-57 συνεχίζεται, παρά την έναρξη της διαδικασίας παραγωγής του, αποδεικνύεται κατ΄ αρχήν από το ότι ο κινητήρας του (Izdeliye 30 Saturn) δεν είναι ακόμα έτοιμος, αλλά και πολλά άλλα… ένα από τα σημαντικότερα είναι και η ανάπτυξη και αξιοποίηση λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης που θα αποδώσει στα συστήματα του μαχητικού δυνατότητες καθοδήγησης και συνεργιστικών επιχειρήσεων με μη επανδρωμένα μαχητικά στο μέλλον.

Πρόκειται για δυνατότητα που αποτελεί πάγια επιχειρησιακή απαίτηση για τα μαχητικά 6ης γενιάς, ενώ σχεδιάζεται να αποδοθεί και στο F-35, κάτι που έχει επιβεβαιώσει επίσημα και η Αμερικανική Αεροπορία (USAF). Το ιαπωνικό F-X και το Tempest, ήδη έχει ανακοινωθεί ότι θα φέρουν συστήματα AI (Artificial intelligence), ενώ οι Αμερικανοί δοκιμάζουν σε ένα U-2 το concept του εικονικού συγκυβερνήτη, με στόχο την ενσωμάτωση στο μαχητικό 6ης γενιάς NGAD.

Μέχρι σήμερα έχουν δημοσιευθεί φωτογραφίες του μη επανδρωμένου ρωσικού μαχητικού Okhotnik σε πτήση σχηματισμού μα το Su-57 αλλά δεν γνωρίζουμε αν τα δύο αεροσκάφη έχουν τη δυνατότητα να επιχειρούν συνεργιστικά και σε ποιο βαθμό.

Αναφορικά με την ινδική εμπλοκή στο πρόγραμμα Su-57, αυτή τερματίστηκε πρακτικά το Μάιο του 2017. Από τις αρχές του 2016, η Ινδική Αεροπορία είχε γνωστοποιήσει την πρόθεσή της να αποχωρήσει από το πρόγραμμα λόγω διαφωνιών σχετικών με τον καταμερισμό κόστους, τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την πρόσβαση σε κρίσιμες τεχνολογίες, καθώς και στην διασφάλιση πλήρους αυτονόμησης στο μέλλον για σκοπούς υποστήριξης και αυτόνομης αναβάθμισης αεροσκαφών και συστημάτων.

Με άλλα λόγια οι Ινδοί επέμειναν στην πλήρη αποδέσμευση πηγαίου κώδικα, χωρίς κανέναν απολύτως περιορισμό, κάτι που φυσικά σκέφτηκαν σοβαρά και αρνήθηκαν οι Ρώσοι, παρά το γεγονός ότι προέβησαν σε σημαντικές παραχωρήσεις και στο οικονομικό και στο τεχνολογικό κομμάτι.

Η ίδια ακριβώς ιστορία εξελίχθηκε και στην περίπτωση των γαλλικών Rafale… Οι Ινδοί απαίτησαν πλήρη πρόσβαση, βάζοντας στο τραπέζι το δελεαστικό νούμερο των 126 μονάδων που μεταφράζονταν σε συνολικό κόστος μεγαλύτερο των 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Οι Ρώσοι από την άλλη πλευρά φέρονται να ζήτησαν από τους Ινδούς, το διόλου ευκαταφρόνητο ποσό των εφτά δισεκατομμυρίων δολαρίων, προκειμένου να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα PAK-FA!

Οι κυβερνήσεις των δύο χωρών, υπέγραψαν διακρατική συμφωνία συνεργασίας πολλά χρόνια πριν, το 2007. Ενώ διαφωνίες υπήρχαν από τα αρχικά στάδια του προγράμματος σε όσα προαναφέραμε, Οι Ινδοί αξιολογώντας το αρχικό πρωτότυπο Τ-50, απαίτησαν περισσότερες από 40 αλλαγές!

Οι τροποποιήσεις που είχαν υποδείξει ήταν σχετικές με την άμεση ανάπτυξη ισχυρότερου κινητήρα, τη διασφάλιση μεγαλύτερης μεταφορικής ικανότητας σε όπλα εσωτερικά και την περαιτέρω βελτίωση των χαρακτηριστικών χαμηλής παρατηρησιμότητας (stealth)!

Η οριστική ρήξη επήλθε στο τέλος του 2015, όταν η Μόσχα ανακοίνωσε ότι προσανατολίζεται στην αρχική προμήθεια μίας μόλις Μοίρας (18 έως 24 μονάδες) Su-57, προκειμένου να χρηματοδοτήσει την προμήθεια περισσότερων μαχητικών Su-35. Σημειωτέον ότι βάσει του αρχικού σχεδιασμού επίσης, η Ρωσία είχε προαναγγείλει την προμήθεια 250 συνολικά μονάδων Su-57. Άλλα 144 θα αποκτούσαν οι Ινδοί.

Το συνολικό ύψος του προγράμματος παραγωγής και στις δύο χώρες, είχε προϋπολογιστεί σε 30 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2022! Τελικά οι Ρώσοι επέλεξαν να υιοθετήσουν μία πολύ πιο συντηρητική προσέγγιση και να μην ικανοποιήσουν το σύνολο των απαιτήσεων των Ινδών… Οι οποίοι με τη σειρά τους δεν έχουν αποκλείσει το ενδεχόμενο προμήθειας του Su-57 στο μέλλον.

Στα χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας του Su-57 δεν θα χρησιμοποιήσουμε νούμερα που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, για τον πολύ απλό λόγο ότι δεν τα θεωρούμε αξιόπιστα. Το πόσο εντοπίσιμο, από ποια απόσταση και ποιες προϋποθέσεις, είναι το Su-57 αλλά και όλα τα stealth μαχητικά, το γνωρίζουν οι χρήστες τους και θα αποδειχθεί στο πεδίο των επιχειρήσεων.

Άποψή μας είναι ότι οι Ρώσοι παραμένουν κορυφαίοι αεροδυναμιστές και έχουν κάνει πραγματικά άλματα στην τεχνολογία των ηλεκτρονικών και των ηλεκτροοπτικών τα τελευταία 20 χρόνια. Δεν μπορούμε με ασφάλεια να υποστηρίξουμε ότι ανταγωνίζονται ευθέως τους δυτικούς σε αυτό τον τομέα. Μπορούμε όμως να διαπιστώσουμε αυτό που αποδεικνύεται από πολλές πηγές… Ότι έχουν καλύψει πολύ μεγάλη απόσταση.