Όπλα ακριβείας αέρος-εδάφους για την Πολεμική Αεροπορία: Οι διαφορές κόστους και φιλοσοφίας για JDAM και AASM

Η πρόσφατη επικαιρότητα, έφερε ένα κακό και ένα καλό νέο για την ελληνική άμυνα. Το κακό είναι ότι στις διαπραγματεύσεις για τα όπλα που θα αγοραστούν για τα μαχητικά Rafale που θα αποκτήσει η Πολεμική Αεροπορία, δεν περιλαμβάνεται η συλλογή κατευθυνόμενων – αυτοπροωθούμενων βομβών AASM-HAMMER. Το καλό νέο είναι ότι έχει γίνει μία πρώτη επαναληπτική επαφή για την προμήθεια συλλογών κατευθυνόμενων βομβών της οικογένειας SPICE από το Ισραήλ. Ένα πρόγραμμα που όπως θα δούμε σε άλλο αφιέρωμά μας, ενώ ήταν έτοιμο για υπογραφή στις αρχές του 2011, εγκαταλείφθηκε από την ελληνική πλευρά, χωρίς να γίνει η παραμικρή απόπειρα αγοράς έστω και μικρότερου αριθμού τέτοιων συλλογών, από τότε…

Του Στέργιου Δ. Θεοφανίδη

Σύγκριση ανόμοιων πραγμάτων, δεν μπορεί να είναι σύγκριση. Δεν μπορούμε για παράδειγμα να συγκρίνουμε τη συλλογή JDAM (Joint Direct Attack Munition), με τις ισραηλινές συλλογές SPICE ή με το γαλλικό AASM/HAMMER. Είτε από πλευράς κόστους ανά μονάδα, είτε από οποιαδήποτε άλλη.

Πέρα από το ότι οι αριθμοί παραγωγής του αμερικανικού όπλου, της συλλογής για να είμαστε ακριβέστεροι, υπάρχει ειδοποιός διαφορά ως προς το τι περιλαμβάνει η κάθε μία από τις προαναφερόμενες αλλά και το ποια είναι η φιλοσοφία αξιοποίησης της στις επιχειρήσεις.

Το JDAM, χρήστης του οποίου είναι και η δική μας Πολεμική Αεροπορία, είναι συλλογή καθοδήγησης ακριβείας μέσω INS/GPS που προσαρμόζεται σε συμβατικές βόμβες (Mk.82/83/84 και BLU-109). Η άφεση αυτών των όπλων πρέπει να γίνει πάνω από το στόχο, γιατί κατά βάση παραμένουν συμβατικές βόμβες. Αεροδυναμικά δεν αλλάζει κάτι δηλαδή, οπότε τα χαρακτηριστικά πτήσης παραμένουν ίδια.

Η συλλογή AASM (Armement Air-Sol Modulaire/Air-to-Ground Modular Weapon – γαλλική ονομασία) από την άλλη πλευρά, περιλαμβάνει προωστικό σκεύος (πυραυλοκινητήρα-booster), μονάδα καθοδήγησης INS/GPS σε συνδυασμό με αισθητήρα IR στο ρύγχος και δυνατότητα ταυτοποίησης στόχου, ή αισθητήρα λέιζερ για σκοπούς καθοδήγησης (πρός το στόχο) με τη χρήση καταδεικτών λέιζερ. Είτε από το μαχητικό – φορέα, είτε από το έδαφος.

Τεράστια διαφοροποίηση στη φιλοσοφία χρήσης των δύο όπλων είναι το ότι το AASM/HAMMER (Highly Agile Modular Munition Extended Range – αγγλική ονομασία), δέχεται κάρτα δεδομένων με τα στοιχεία του στόχου πριν από την απογείωση για την αποστολή.

Εφόσον το μαχητικό – φορέας μπορεί να φέρει μέχρι έξι τέτοια όπλα, έχει τη δυνατότητα να προσβάλει ισάριθμους στόχους σε μία μόνο επίθεση. Μέσω της κάρτας δεδομένων δεν φορτώνονται στη μνήμη του συστήματος καθοδήγησης του όπλου μόνο οι συντεταγμένες του στόχου, αλλά και φωτογραφίες του που έχουν ληφθεί μέσω δορυφόρου.

Οι φωτογραφίες του στόχου χρησιμοποιούνται προκειμένου να γίνει ασφαλής ταυτοποίηση. Η εικόνα του στόχου όπως τον “βλέπει” ο αισθητήρας IR του όπλου, συγκρίνεται με τις δορυφορικές φωτογραφίες του και μπορεί να επιλεγεί η γωνία και η διεύθυνση προσβολής του! Κατά τη σχεδίαση της αποστολής επομένως μπορεί να επιλεγεί το ύψος άφεσης και κατ’ επέκταση και η απόσταση από το στόχο, η γωνία προσβολής και η πλευρά από την οποία θα πληγεί ο στόχος.

Δεύτερη τεράστια διαφοροποίηση είναι το προωστικό σκεύος του γαλλικού HAMMER, μέσω του οποίου εξασφαλίζεται ακτίνα βολής 20 έως 70 χιλιομέτρων, ανάλογα με το ύψος άφεσης. Ακόμη και υπό την προϋπόθεση δηλαδή της άφεσης του όπλου από πολύ μικρό ύψος, αυτό θα ταξιδέψει σε απόσταση 20 χιλιομέτρων για να χτυπήσει. Απόσταση 20 χιλιομέτρων μπορεί να διανύσει το JDAM, μόνο αν η άφεση του γίνει από τα 15.000 πόδια τουλάχιστον.

Τίποτα από αυτά που κάνει το AASM επομένως, δεν μπορεί να κάνει το JDAM. Μπορεί να γίνει προσβολή δύο στόχων ταυτόχρονα με το αμερικανικό όπλο, αλλά ούτε η τροχιά μπορεί να καθοριστεί, ούτε η γωνία προσβολής και η διεύθυνση. Οι συντεταγμένες του στόχου “φορτώνονται” στο όπλο κατά την πτήση από το πλήρωμα του μαχητικού – φορέα.

Το μαχητικό πρέπει να φτάσει σχεδόν πάνω από το στόχο του για να εξαπολύσει το JDAM δεδομένου ότι η μέγιστη ακτίνα του όπλου δίνεται στα 15 μόλις ναυτικά μίλια (28 χιλιόμετρα), υπό την προϋπόθεση ότι η άφεση θα γίνει από μεγάλο ύψος (σχεδόν 20000 πόδια!). Κάτι που με τη σειρά του συνεπάγεται ότι το μαχητικό – φορέας θα εκτεθεί σημαντικά στην αντιαεροπορική άμυνα του στόχου.

Για όλους αυτούς τους λόγους η πιστοποίηση του HAMMER θα ήταν ιδανική και στα ελληνικά F-16C/D Block 72. Ο παράγοντας κόστος βέβαια λειτουργεί αποτρεπτικά. Από νούμερα και στοιχεία που είναι διαθέσιμα σε διαφορετικές διαδικτυακές πηγές, εξάγεται το συμπέρασμα ότι το κόστος του JDAM είναι μόλις το ένα τέταρτο ή το ένα πέμπτο (ανάλογα με την έκδοση) του AASM-HAMMER.

Η τιμή του βασικού AASM με σύστημα καθοδήγησης GPS/INS (SBU-38/Smart Bomb Unit) αναφέρεται ότι κυμαίνεται από 164.000 έως 200.000 ευρώ, ανά μονάδα (220.000 έως 300.000 δολάρια ΗΠΑ). Αντίστοιχα η τιμή της συλλογής JDAM κυμαινόταν στα 40.000 δολάρια (για τις ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ, όχι τους εξαγωγικούς χρήστες μέσω FMS) πριν από 15 περίπου χρόνια και σήμερα έχει περιοριστεί στα 25.000 δολάρια περίπου.

Το κόστος είναι υψηλότερο για τους εξαγωγικούς χρήστες που προμηθεύονται το όπλο μέσω προγραμμάτων FMS, αφού σε αυτά εμπλέκονται και οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ως μεσάζοντες, αποσπώντας σημαντικά κονδύλια. Και πάλι όμως η διαφορά είναι μεγάλη και δικαιολογείται μόνο από τις διαφορές στις δυνατότητες και τη φιλοσοφία των δύο συλλογών.

Παράλληλα, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και η πολύ μεγάλη διαφορά στις μονάδες που έχουν παραγγελθεί, ενώ δεν θα πρέπει να μας διαφεύγει το ενδεχόμενο της άρνησης – απαγόρευσης των ΗΠΑ για ενσωμάτωση – πιστοποίηση του AASM στα ελληνικά F-16. Και όχι μόνο… Αιτιολογούμε την άποψή μας αυτή υπενθυμίζοντας ότι οι ΗΠΑ παλαιότερα είχαν απαγορεύσει την εξαγωγή του αέρος – αέρος AIM-9X και την πιστοποίησή του στα μαχητικά F-16 και άλλων τύπων, όσων χωρών συμμετείχαν στο πρόγραμμα ανάπτυξης του AIM-2000 IRIS-T.

Κάνουμε αυτή τη διευκρίνιση γιατί πρόσφατα διαβάσαμε κάτι που είναι δύσκολο να γίνει πραγματικότητα. Ότι οι ΗΠΑ θα μας αποδεσμεύσουν τον AGM-158 JASSM και μάλιστα θα πράξουν το ίδιο και για τον –ER, όταν πιστοποιηθεί στο F-16. Ούτε οι ίδιοι οι Αμερικανοί δεν τόλμησαν να ισχυριστούν ποτέ τέτοιο πράγμα, επειδή, πολύ απλά, θα προκαλούσαν σφοδρές αντιδράσεις από την πλευρά της Τουρκίας. Βέβαια η σημερινή συγκυρία είναι διαφορετική, οπότε ας αναμένουμε.

Επί των ημερών του Α. Τσοχατζόπουλου στο ΥΠΕΘΑ, η Ελλάδα είχε ανεπίσημα, αιτηθεί την προμήθεια του εν λόγω όπλου. Οι ΗΠΑ την αρνήθηκαν, καθώς τυχόν αποδέσμευσή του στην Ελλάδα θα συνεπάγονταν και υποχρεωτική αποδέσμευσή του και στην Τουρκία. Η οποία τότε είχε καταφύγει στο ισραηλινό Popeye, αξιοποιώντας το ως εναλλακτική. Η δε Ελλάδα επέλεξε την προμήθεια του SCALP-EG.