Ημέρα Ανεξαρτησίας της Eswatini! Υπεράνω κομμάτων και πολιτικής βίας!

Προ ημερών (6 Σεπτεμβρίου), το Βασίλειον της Eswatini εόρτασε την 52α επέτειο της ανεξαρτησίας του. Eswatini καλείται σήμερα η χώρα, η οποία ήτο παλαιότερα γνωστή ως Σουαζιλάνδη (Swaziland). Ο σημερινός Βασιλεύς Mswati III απεφάσισε, εν έτει 2018, την μετονομασία της χώρας εις Eswatini (=η χώρα των Swazi, στην γλώσσα των κατοίκων της). Περίκλειστη μεταξύ Νοτίου Αφρικής και Μοζαμβίκης, η Eswatini είναι μία μικρή χώρα, με έκταση ανάλογη εκείνης της Ουαλίας και πληθυσμό 1.200.000 κατοίκων περίπου. Αυτό το οποίον, όμως, καθιστά την περίπτωση της πάλαι ποτέ Σουαζιλάνδης ενδιαφέρουσα είναι το γεγονός ότι αποτελεί μίαν εκ των τελευταίων απολύτων μοναρχιών του κόσμου, που ακόμη επιβιώνει.

Γράφει ο Δρ. Ηλίας Ηλιόπουλος*

Αρχηγός του Κράτους και ύπατος φορέας της εκτελεστικής εξουσίας είναι ο Βασιλεύς και Λέων (Νgwenyama) Mswati III, ο οποίος διεδέχθη στον Θρόνο τον θανόντα πατέρα του Βασιλέα Sobhuza II. Κατά το Σύνταγμα και την παράδοση, ο Βασιλεύς είναι το σύμβολον της ενότητος και αιωνιότητος του έθνους των Swazi. Αξιοσημείωτον είναι ότι άπαντες σχεδόν οι κάτοικοι της Σουαζιλάνδης ανήκουν εθνοφυλετικώς στο ίδιο γένος (των Swazi), γεγονός το οποίον έσωσε την μικρή και ειδυλλιακή χώρα από τους διχασμούς και τα δεινά που ταλάνισαν και ταλανίζουν τόσες άλλες αφρικανικές χώρες.

Κατά το μακρότερο διάστημα της συγχρόνου ιστορίας της, η Σουαζιλάνδη υπήρξε προτεκτοράτο του Βρεταννικού Στέμματος, στο οποίον μάλιστα η Γηραιά Αλβιών είχε διακριτικώς παραχωρήσει το δικαίωμα αυτοκυβερνήσεως. Περιέργως, η χώρα αυτή δεν εβίωσε τις αιματηρότατες διαμάχες, οι οποίες επί ένα περίπου αιώνα σημάδεψαν την αφρικανική ήπειρο, εν γένει, και το νότιο τμήμα της, ειδικώτερα.

Τούτο οφείλεται, ασφαλώς, στην εθνολογική ομοιογένεια και την γεωγραφική απομόνωση της Σουαζιλάνδης. Αλλά η εξέλιξη αυτή κατέστη δυνατή και εξ αιτίας της πλούσιας ιστορίας και της ισχυρής συλλογικής ταυτότητος του λαού των Swazi, καθώς και εξ αιτίας της ισχυρής Μοναρχίας, η οποία αποτελεί τον θεματοφύλακα αμφοτέρων, της ιστορίας και της εθνικής ταυτότητος.

Πράγματι, στην περίπτωση της Eswatini ο θεσμός της βασιλείας επεβίωσε πλήρης και κραταιός, κατά τρόπον αξιοθαύμαστο και σχεδόν μοναδικό ανά την υφήλιον. Κατά μείζονα λόγον, τούτο οφείλεται στον ρόλο, τον οποίον διεδραμάτισε ο Βασιλεύς Sobhuza II, πατέρας του σημερινού Βασιλέως.

Γεννηθείς το 1899, ανήλθε στον Θρόνο το 1921, οδήγησε ησύχως και ασφαλώς τον λαό του στην ανεξαρτησία εκ του Ηνωμένου Βασιλείου το 1968, απεβίωσε το 1982 και έχει ήδη από πολλού καταλάβει την προσήκουσα θέση στις βίβλους της παγκοσμίου Ιστορίας ως ο Μονάρχης που βασίλευσε μακρότερον όλων.

Βεβαίως, οι Δυτικοί ζηλωτές του Προοδευτισμού μπορεί να φρίττουν στην ιδέα και μόνον της υπάρξεως μιας (αληθούς και όχι διακοσμητικής) Μοναρχίας, να φλυαρούν περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων και να ζητούν «εκδημοκρατισμό» της Eswatini. Η συντριπτική πλειονότητα του λαού της μοιάζει να τους αγνοεί.

Πρώτον, βλέπουν και πληροφορούνται τα απτά (φευ!) αποτελέσματα του «εκδημοκρατισμού», εδώ και μισόν αιώνα, στις λοιπές αφρικανικές χώρες! Δεύτερον, γνωρίζουν, εξ ιδίας συλλογικής πείρας, ότι το πολίτευμά τους δεν είναι μεν «δημοκρατικό», πλην όμως καθοριστικώς διέπεται από την λεπτή και ιδιάζουσα εκείνη ισορροπία μεταξύ ιεραρχίας και συναινέσεως, η οποία χαρακτηρίζει τον θεσμό της Βασιλείας από των Ομηρικών Χρόνων μέχρι της εποχής του Μ. Αλεξάνδρου: είναι ποιοτικώς συντηρητικό, απολυταρχικό και, εν τούτοις, με διαρκώς ευαίσθητους τους νευρώνες στα ερεθίσματα που προέρχονται από την πλευρά εκείνου του συλλογικού ιστορικοκοινωνικού υποκειμένου, το οποίον καλείται «λαός». Ως άλλος Ομηρικός Βασιλεύς, ένας καλός Αφρικανός μονάρχης δεν είναι «δημοκράτης» – γνωρίζει, όμως, πάντοτε να ακούει.

Η Eswatini διαθέτει συνταγματικό χάρτη και κοινοβούλιο, συγκείμενο εκ της Γερουσίας και της Βουλής των Αντιπροσώπων (όλα αυτά κληροδότημα της βρεταννικής αποικιακής διοικήσεως). Ωστόσο, δεν επιτρέπεται συμμετοχή πολιτικών κομμάτων στις εκλογές, καθ’ όσον αυτά θεωρούνται ως διασπαστικοί παράγοντες της εθνικής συνοχής.

Οι υποψήφιοι βουλευτές της Βουλής των Αντιπροσώπων κατέρχονται στον εκλογικό στίβο ως ανεξάρτητοι-μεμονωμένοι και όχι ως εκπρόσωποι μιας πολιτικής οργανώσεως. Η διεργασία ανακηρύξεως των υποψηφίων λαμβάνει χώρα στο επίπεδο της τοπικής δημογεροντίας. Ο Πρωθυπουργός δεν εκλέγεται υπό του κοινοβουλίου αλλ’ ορίζεται υπό του Βασιλέως.

Η ποικιλία των εκφραζομένων θέσεων σπανίως αντικατοπτρίζει ιδεολογικές διαχωριστικές γραμμές. Κατά κανόνα αφορά το πρακτέον επί συγκεκριμένων θεμάτων. Φαίνεται ότι αυτό εκλαμβάνεται υπό της συντριπτικής πλειονότητος του πληθυσμού ως η ουσία της «δημοκρατίας των Swazi». Άλλως τε, ουκ ολίγοι επισημαίνουν με νόημα ότι η πολυκομματική δημοκρατία δεν ωφέλησε δα και πολύ τους γείτονές τους.

Ο χαμηλός δείκτης Ακαθαρίστου Εθνικού Προϊόντος και ο υψηλός δείκτης νοσούντων υπό HIV/AIDS είναι, ούτως ή άλλως, κοινά εις όλες τις αφρικανικές χώρες. Τουλάχιστον, η Eswatini – τόσον εξ αιτίας της μονο-πολιτισμικής κοινωνίας της όσον και συνεπεία της απουσίας πολυκομματικού συστήματος – έχει παραμείνει αλώβητη από τις κομματικές διαμάχες και την συνεπακόλουθη πολιτική βία, η οποία ενδημεί στα λοιπά αφρικανικά κράτη τόσες δεκαετίες, από της εποχής του τέλους της Αποικιοκρατίας.

Πράγματι, όπως επισημαίνει ο κοινωνικός ανθρωπολόγος Vito Laterza, η αποτυχία της δημοκρατίας στα κράτη της νοτίου Αφρικής είναι τόσο προφανής, ώστε να καθιστά τους Swazi κάθε άλλο παρά να επιθυμούν την ανατροπή του δικού τους κοινωνικοπολιτικού συστήματος.

Η γενικώς ήρεμη διεξαγωγή των βουλευτικών εκλογών (οι τελευταίες το 2018) αποτελεί μίαν ακόμη απόδειξη του ότι ο πολιτικός βίος της Σουαζιλάνδης πόρρω απέχει του κλίματος εντάσεων και βίας, το οποίον επικρατεί, φερ’ ειπείν, στην Zimbabwe (πρώην Ροδεσία) ή ακόμη και στην Κένυα. Η αστυνομική φρούρηση των εκλογικών καλπών υπήρξε μάλλον διακριτική, ο δε Στρατός ήτο απών, ως επί το πλείστον.

Ο κλήρος έλαχε στον σημερινό Βασιλέα Mswati III να επιχειρήσει να καταστήσει τον θεσμό της Βασιλείας μία δομή αυθεντικής εξουσίας και για τον 21ον αιώνα. Χωρίς να διαθέτει σύγχρονο προηγούμενο ή υπόδειγμα εξ Αφρικής, προς το οποίο να μπορεί να προσανατολισθεί, ο Mswati III εκλήθη, κατ’ ουσίαν, να πλάσει ο ίδιος το πρότυπο του Αφρικανού Μονάρχη του 21ου αιώνος. Ο Λέων της Eswatini πορεύεται επιτυχώς μέχρι τούδε.

*Ο Ηλίας Ηλιόπουλος διετέλεσε Καθηγητής της Σχολής Εθνικής Αμύνης και του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος. Σήμερα διδάσκει στο Τμήμα Τουρκικών και Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.