Σχόλιο για την παρέμβαση του στρατηγού ε.α. Φράγκου στο θέμα της αναβάθμισης των F-16

Παρέμβαση στο θέμα του εκσυγχρονισμού των μαχητικών αεροσκαφών F-16 σε F-16V (Viper) πραγματοποίησε ο Επίτιμος αρχηγός ΓΕΣ, στρατηγός Φραγκούλης Φράγκος και υπηρεσιακός υπουργός Εθνικής Άμυνας (17 Μαΐου – 17 Ιουνίου 2012, υπηρεσιακή κυβέρνηση Παναγιώτη Πικραμμένου), παίρνοντας θέση μέσω του greece4greeks.blogspot.com, στο οποίο αναφέρει:

“Εάν γίνει η τοποθέτηση συστήματος αυτοπροστασίας το επιπλέον κόστος είναι περίπου 400 εκατομμύρια, όποτε ο εκσυγχρονισμός
των F-16 θα ανέλθει στα δύο (2) δις Δολάρια…
Με το πόσον αυτό είναι εφικτή η προμήθεια 25 υπερσύγχρονων F-35..
Τα συμπεράσματα δικά σας, γιατί δεν προχωρήσατε:
Α) Σε δικό μας σύστημα αυτοπροστασίας, αφού υπάρχει η δυνατότητα και
Β) Γιατί ο εκσυγχρονισμός των F-16 δεν μπήκε σε συμφωνία ανταλλαγμάτων (Α-Ω) με αγορά των F-35, ποτέ δεν είναι αργά..”

Η παρέμβαση ενός ανθρώπου που υπηρέτησε επί πολλές δεκαετίες στις Ένοπλες Δυνάμεις στην πρώτη γραμμή, τις τίμησε και τιμήθηκε από αυτές, δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί εξ ορισμού σημαντική. Η δε πρόθεσή του ασφαλώς αγαθή, ενώ θα μπορούσε να θεωρηθεί και ότι συμβάλει και σε έναν υγιή δημόσιο διάλογο για τα θέματα άμυνας. Σε αυτό το πλαίσιο και με τον προσήκοντα σεβασμό, παραθέτουμε τις δικές μας σκέψεις, σχολιάζοντας τη σημαντική τοποθέτηση.

Καταρχάς, στο θέμα του συστήματος αυτοπροστασίας αναφερθήκαμε διεξοδικά χθες. Τα θέματα ηλεκτρονικού πολέμου είναι όντως κομβικής σημασίας για την επιβιωσιμότητα των αεροσκαφών. Είναι παράλληλα, εξαιρετικά πολύπλοκα από τεχνικής απόψεως. Τι εννοούμε με αυτό…

Ένα ολοκληρωμένο σύστημα αυτοπροστασίας αποτελείται από υποσυστήματα. Ήτοι, δέκτες προειδοποίησης εντοπισμού/εγκλωβισμού από αντίπαλα ραντάρ (RWR – Radar Warning Receivers) οι κεραίες των οποίων είναι εγκατεστημένοι περιμετρικά του αεροπλάνου (ακροπτερύγια συνήθως), παρεμβολέας, εκτοξευτές αναλωσίμων (θερμοβολίδες και αερόφυλλα – chaffs & flares) και κεντρική μονάδα ελέγχου και διαχείρισης.

Ακόμα και το ραντάρ του μαχητικού μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως τμήμα του συστήματος αυτοπροστασίας. Αν δηλαδή ένα εχθρικό μαχητικό έχει εγκλωβίσει το φίλιο, ο δέκτης του ραντάρ του “αναγνωρίζει” την κυματομορφή εγκλωβισμού και δίνει ηχητική και οπτική προειδοποίηση στον ιπτάμενο.

Γι’ αυτό τον λόγο έχει γίνει τόσο μεγάλο θέμα η συμβατότητα του συστήματος ASPIS II με το ραντάρ AESA, APG-83. Η κεραία του τελευταίου λειτουργεί ως ένας τεράστιος δέκτης του συστήματος RWR, καλύπτοντας όλο το εμπρός ημισφαίριο (180 μοίρες τουλάχιστον…) μπροστά από το μαχητικό – φορέα.

Το πλήρωμα του μαχητικού μέσω της μονάδας διαχείρισης και ελέγχου, μπορεί να επιλέξει αυτοματοποιημένη ή μη λειτουργία του συστήματος αυτοπροστασίας. Δηλαδή μπορεί να επιλέξει την αυτόματη ενεργοποίηση, ή όχι, του παρεμβολέα μόλις έρθει από το RWR προειδοποίηση εντοπισμού, για παράδειγμα.

Μπορεί επίσης να επιλέξει τη συχνότητα και τον αριθμό εκτόξευσης αναλωσίμων, προκειμένου να παραπλανήσει μία απειλή κ.ο.κ. Κι όλα αυτά, με το που θα υπάρξει προειδοποίηση εντοπισμού απειλής, ή με το που θα υπάρξει προειδοποίηση εγκλωβισμού. Πρόκειται λοιπόν για ένα σύνολο συστημάτων το οποίο πρέπει να διασυνδεθεί και με άλλα συστήματα του μαχητικού. Διαδικασία η οποία απαιτεί χρόνο και χρήμα και φυσικά ενέχει σημαντικά τεχνικά ρίσκα.

Το “ελληνικό σύστημα αυτοπροστασίας”

Παλαιότερα στην Ελλάδα είχαμε αναπτύξει τον παρεμβολέα Ε2-92. Τον είχαμε εγκαταστήσει και σε μαχητικά (A-7E και F-4E) για δοκιμές. Οι οποίες είχαν όντως πολύ καλά αποτελέσματα. Το σύστημα όμως αυτό μπορούσε να χρησιμοποιηθεί μόνο χειροκίνητα και μεμονωμένα από το πλήρωμα. Δεν ήταν διασυνδεδεμένο ούτε με κεντρική μονάδα ελέγχου και διαχείρισης και κατ΄επέκταση ούτε με RWR, ή οτιδήποτε άλλο. Δεν είναι τόσο απλό εγχείρημα επομένως…

Οι Ισραηλινοί που έχουν ασχοληθεί επί δεκαετίες έχουν επενδύσει τεράστια κεφάλαια και πολυπληθές ανθρώπινο δυναμικό. Τεχνικό και επιστημονικό. Και έχουν φέρει θεαματικά αποτελέσματα. Θεωρούνται και είναι από τους κορυφαίους προμηθευτές στον τομέα του ηλεκτρονικού πολέμου παγκοσμίως, ενώ η ολοκλήρωση των δικών τους συστημάτων αποτελεί εκ των ων ουκ άνευ προϋπόθεση για την προμήθεια οποιουδήποτε αεροσκάφους για τις ένοπλες δυνάμεις τους.

F-35 και F-16 αλληλοσυμπληρώνονται…

Όσον αφορά την “εναλλακτική προμήθεια” 24 πέμπτης γενιάς F-35A Lightning II, το ποσό των 2 δισ. ευρώ (χονδρικά 2,2 δισ. δολάρια ΗΠΑ) επαρκεί μόνο εάν ληφθεί υπόψη το αποκαλούμενο ως “fly-away cost” και ΔΕΝ περιλαμβάνει τα όπλα και την υποδομή που πρέπει να δημιουργήσει η χώρα για να τα αξιοποιήσει επιχειρησιακά.

Το επιπρόσθετο αυτό κόστος δεν είναι διόλου αμελητέο. Άρα, όσο περισσότερα αεροσκάφη προμηθευτεί μια δύναμη, τόσο περισσότερο μειώνεται ως επιβάρυνση ανά αεροσκάφος αυτή η δαπάνη. Παράδειγμα η Ινδία με την προμήθεια μόλις 36 μαχητικών Dassault Rafale, ενώ αρχικά πήγαινε για πάνω από 100. Αυτή η παράμετρος αποτελεί πλεονέκτημα για τους Γάλλους στις μελλοντικές προμήθειες των Ινδών.

Τα F-35 είναι αεροσκάφη τα οποία δεν έχει νόημα να τα χρησιμοποιείς για την καθημερινή “δραστηριότητα” των αναχαιτίσεων στο Αιγαίο. Νόημα αποκτούν εάν υπάρχουν αξιόμαχα F-16 (ή άλλα της ιδίας κατηγορίας, όμως εμείς αυτά έχουμε σε μεγάλους αριθμούς) τα οποία ανά τετράδες μπορούν να καθοδηγηθούν από τα F-35, κυρίως σε εμπλοκές πέραν του οπτικού ορίζοντα (BVR).

Οι Αμερικανοί το λένε αυτό διότι το F-35, παρότι είναι ένα αεροσκάφος με πανίσχυρο κινητήρα, ενδεχομένως να μην έχει την ικανότητα ελιγμών του F-16 δεδομένου ότι δεν σχεδιάστηκε για κλειστές εμπλοκές αλλά για την καταστροφή ιπτάμενων στόχων από απόσταση. Υπό τις συνθήκες αυτές είναι δύσκολα εντοπίσιμο, λόγω των χαρακτηριστικών stealth. Αυτή είναι η φιλοσοφία αξιοποίησής του…

Βέβαια, στις πλέον πρόσφατες δοκιμές του, το F-35 έχει δείξει πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες εκτέλεσης ελιγμών απ’ ότι στην αρχή. Όμως, στην εξίσωση υπεισέρχεται η λογική του “συγκριτικού πλεονεκτήματος”. Ακόμα και καλύτερο του F-16 να ήταν, η φιλοσοφία αξιοποίησής του είναι άλλη με βάση την τεχνολογία που ενσωματώνει, οπότε θα ήταν λάθος η χρήση του με βάση τον τρόπο χρήσης των F-16.

Η αναβάθμιση των F-16 έχει καθυστερήσει τόσο πολύ, με αποτέλεσμα ο πραγματικός υπαρκτός κίνδυνος είναι η απαξίωσή τους. Κατά συνέπεια, δεν θα είχε νόημα να αγοράσουμε F-35 εάν δεν διασφαλίσουμε ότι ο “κορμός” του αεροπορικού μας στόλου δεν παραμείνει αξιόμαχος. Για τους αριθμούς που απαιτούνται, τις “οροφές“, τα πράγματα είναι ξεκάθαρα και έχουν καθοριστεί από την Πολεμική Αεροπορία.

“Εθνικό ηλεκτρονικό πόλεμο” ΠΡΕΠΕΙ να αποκτήσουμε

Όσον αφορά την αναφορά για “δικό μας σύστημα αυτοπροστασίας”. Εκτιμάται, ότι ο στρατηγός αναφέρεται στον παρεμβολέα Ε2-92 που είχε κάποτε αναπτυχθεί εγχώρια και δοκιμαστεί, όπως προαναφέραμε…

Κατανοητό ως σκέψη και ορθά θα έπρεπε να κινητοποιηθεί οργανωμένα και με το βλέμμα στο μέλλον το υπουργείο Εθνικής Άμυνας και η ελληνική αμυντική βιομηχανία στον τομέα. Ενδεχομένως και σε συνεργασία με κάποιον καθιερωμένο στην αγορά κάτοχο υψηλής τεχνολογίας ως στρατηγικό συνεταίρο. Και δεν αφορά μόνο την Αεροπορία ο ηλεκτρονικός πόλεμος ασφαλώς…

Ας μην γελιόμαστε όμως. Πέραν των θεμάτων με τα δικαιώματα πρόσβασης στους πηγαίους κώδικες του συστήματος -τους “source codes”– στο λογισμικό συστημάτων τα οποία θα τοποθετηθούν σε πλατφόρμες άλλων κατασκευαστών, προβλήματα τα οποία θα υπήρχαν εξ ορισμού και είναι μάλιστα εξαιρετικά δύσκολο να αντιμετωπιστούν, θα πρέπει να συνυπολογιστεί το ακόλουθο:

Ακόμα και να μην υπήρχε το παραμικρό πρόβλημα, συγκριτικά με αυτή τη λύση, αυτή του ASPIS II είναι απείρως προτιμότερη από πλευράς δαπάνης χρόνου, χρημάτων και ανάληψης ρίσκου…

Παρεμπιπτόντως, να υπενθυμίσουμε ότι του πηγαίους κώδικες του συστήματος ACHELLEAS της τότε Elisra (σήμερα έχει εξαγοραστεί) μας ΤΟΥΣ ΑΠΟΔΕΣΜΕΥΑΝ οι Ισραηλινοί, ενώ το σύστημα δεν θα προοριζόταν μόνο για τα μαχητικά αεροσκάφη, αλλά και για τα μεταφορικά και για τα ελικόπτερα έρευνας & διάσωσης (SAR)…

Άρα το πραγματικό ζήτημα είναι η στρατηγική ματιά σε κάθε πρόβλημα. Η ικανότητα να το αξιολογήσεις για να το επιλύσεις όχι για δυο-τρία χρόνια, αλλά μακροπρόθεσμα, θέτοντας παράλληλα τις βάσεις για αν είσαι πάντα παρόν στη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας. Με όποιον (συν)εταίρο η χώρα επιλέξει, με βάση το συμφέρον της.

Τα αντισταθμιστικά δεν είναι τσάμπα…

Εν κατακλείδι, όσον αφορά στα περί ένταξης του προγράμματος αναβάθμισης ως “αντισταθμιστικό ωφέλημα” στο πλαίσιο συμβολαίου προμήθειας F-35, αρκεί να υπενθυμίσουμε στον στρατηγό, ότι τα “Α/Ω” δεν είναι “δωρεάν επιπρόσθετη παροχή”, αλλά το κόστος τους είναι ενσωματωμένο στο συμβατικό τίμημα! Στόχος της επένδυσης είναι η ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας…

Κατά συνέπεια, εάν για 20-25 μαχητικά F-35 έπρεπε να καταβάλλουμε 2 δισεκατομμύρια δολάρια, η τιμή θα εκτοξευόταν περί που στα 3,5 δισ. δολ. κι αυτό ΜΟΝΟ για όποιον ΔΕΝ γνωρίζει πως λειτουργούν τα offsets.

Είναι δυνατόν να τους πληρώναμε 2 δισ. για μαχητικά και αυτοί να μας επέστρεφαν… 1,2 δισ., αναβαθμίζοντάς μας τα F-16; Δεν έχει λογική! Το παράδειγμα της προμήθειας των μαχητικών του τύπου από την Πολωνία είναι το πλέον ενδεικτικό αυτής της αναλογίας.

Προφανώς ο στρατηγός Φράγκος γνωρίζει το πως “δουλεύουν”, καθώς επίσης και ότι έχουν -ορθώς- αλλάξει λογική και ονομασία πλέον. Αν υπάρχει -όπως πάντα- κλίμακα αξιολόγησης της σημασίας τους π.χ. από το 1 έως το 12, προφανώς ο συντελεστής που θα καθόριζε την αξία τους θα ήταν μεταξύ 10-12 καθώς το πρόγραμμα είναι πολύ μεγάλης αξίας.

Άρα, το πραγματικό τίμημα των 1,2 δισεκατομμυρίων ευρώ περίπου που αντιπροσωπεύει τη συμφωνία για την αναβάθμιση των ελληνικών F-16, θα έβγαζαν ένα ποσό –με x10– της τάξεως των 12 δισεκατομμυρίων ευρώ εάν το υπολογίζαμε ως αντισταθμιστικό σε σύμβαση προμήθειας F-35. Αν μας αντιλαμβάνεστε…