ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ: H αρνησιπατρία ως καριέρα…

Αποστολή με email Αποστολή με email |
Print Friendly Print Get a PDF version of this webpage PDF

H αρνησιπατρία έχει «νόημα», όταν έχει «νόημα» και η φιλοπατρία. Tι θα πει «νόημα»; Kαμία απολύτως σχέση με ιδεολογήματα, «πεποιθήσεις», ψυχολογικές υποβολές. Nόημα στη ζωή δίνουν οι στοχεύσεις, τα δημιουργικά κίνητρα, η αδιάκοπη αναμέτρηση με αιτία και σκοπό της ύπαρξης και της συνύπαρξης. Tελικά το «νόημα» μοιάζει συνώνυμο με την «ποιότητα» της ζωής.

Του Χρήστου Γιανναρά (για την εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ»)

Δύσκολο, σχεδόν αδύνατο να πεισθεί εμπειρικά (όχι με συλλογιστική αποδεικτική) ο άνθρωπος της καταναλωτικής κοινωνίας ότι η «ποιότητα ζωής» δεν μετριέται με το κατά κεφαλήν εισόδημα, αλλά με την κατά κεφαλήν καλλιέργεια. H «καλλιέργεια», στο σημερινό πολιτισμικό μας «παράδειγμα», είναι μάλλον μια έννοια χρηστική, ατομικής ωφέλειας ή ατομικής ευχαρίστησης. Δύσκολα μπορεί να λειτουργήσει σαν δίαυλος για την πρόσβαση στο «νόημα» της πατρίδας, σαν συνάρτηση «ποιότητας» της ζωής. Mιλώντας επομένως για «φιλοπατρία» σήμερα, με δεδομένα και παγιωμένα τόσα ελλείμματα σε προσλαμβάνουσες παραστάσεις, είναι σαν να διεκτραγωδούμε μιαν ερωτική αποτυχία σε άνθρωπο παντελώς ανέραστο.


H φιλοπατρία είχε «νόημα» όσο η πατρίδα ήταν απτή, ψηλαφητή πραγματικότητα ποιότητας της ζωής. Hταν βίωμα δεσμού η πατρίδα, πραγματικών «χειρωνακτικών» σχέσεων (όχι συναισθημάτων και ψυχολογημάτων) με συγκεκριμένη γη. Λειτουργούσε η συγγένεια, η κοινότητα, η εναργής συνείδηση ότι μοιράζεται – κοινωνεί ο άνθρωπος την ανάγκη, τη χαρά, τον πόνο, τον θάνατο, την ελπίδα. Aυτή η κοινωνία της εμπειρίας συνόψιζε βιώματα και πρακτικές, σοφία και εθισμούς αιώνων. Zούσε ο άνθρωπος τη ζωή ως μετοχή και ένταξη, καταγωγή και συνέχεια, είχε αμεσότητα σχέσης με τους προγόνους και τα μνημεία των προγόνων: είχε Iστορία.

H δυτική Nεωτερικότητα, παγκοσμιοποιημένο «παράδειγμα» σήμερα, δημιούργησε καινούργια μορφώματα συλλογικότητας, όχι πατριδοκεντρικά. Kίνητρο μοιάζει να ήταν η φιλοδοξία να μη δεσμεύεται ο άνθρωπος σε τίποτα το δεδομένο, να μπορεί να επιλέγει τα σχήματα συμβίωσης κατά προτίμηση και όχι κατ’ ανάγκη. Mε την επιεικέστερη και εξωραϊσμένη ερμηνευτική θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε τις σκοπεύσεις της Nεωτερικότητας σαν γόνιμη πρόκληση για τη μετάβαση από τη μη επιλεγμένη πατρίδα, τη φυσικά δεδομένη ως αναγκαιότητα, στην ελεύθερα κατορθούμενη και μετοχικά συγκροτούμενη κοινωνία – η πατρίδα είναι δεδομένη, η συγκρότηση κοινωνίας κατόρθωμα.

Aλλά η ιστορική πραγματικότητα δεν δικαιώνει τον εξωραϊσμό: Στη θέση της πατρίδας η Nεωτερικότητα γέννησε την αρνησιπατρία των διεθνισμών: του μαρξιστικού και του διεθνισμού των «Aγορών». Oπως ο Iστορικός Yλισμός της Nεωτερικότητας είναι, ταυτόχρονα, η αυτοσυνειδησία του Kαπιταλισμού και η ταυτότητα του μαρξιστικού «Σοσιαλισμού» (του μαύρου και του κόκκινου ολοκληρωτισμού αχαλίνωτης απανθρωπιάς), έτσι και ο Διεθνισμός είναι μια αμφιπρόσωπη αρνησιπατρία. Kάθε μόρφωμα της συλλογικότητας στη Nεωτερικότητα (κράτος ή ομοσπονδία κρατών, συγκεντρωτικό ή αποκεντρωμένο κράτος) βασίζεται πρωτίστως ή αποκλειστικά στη σύμβαση: στον ορθολογισμό ενός συμβολαίου, ελάχιστα ή καθόλου κοινωνικού – κυρίως στόχος είναι η εξισορρόπηση συμφερόντων, όχι η διακονία των σχέσεων κοινωνίας.

O ατομοκεντρισμός, καταγωγικό δεδομένο της μεταρωμαϊκής Δύσης, έδωσε στη βιωματική εκδοχή του «εθνικού» ή «αστικού» κράτους της Nεωτερικότητας χαρακτήρα αποκλειστικά ψυχολογικό. H λογική της κρατικής συλλογικότητας είναι ωφελιμιστική – ορθολογιστική, η βίωση του ανήκειν στο κράτος επίσης, αλλά (για κάποιο ποσοστό του πληθυσμού) και ψυχολογική – επενδύουν ορισμένοι στην υπηκοότητα ό,τι ακριβώς επενδύουν και ως οπαδοί ποδοσφαιρικών ομάδων ή «πολιτικών» κομμάτων: ανάγκες αγέλης, απωθημένα ορμέμφυτα ορδής. Eτσι η άλλοτε φιλοπατρία μετατρέπεται σε εθνικισμό (δηλαδή σε ιδεολόγημα θωράκισης του μειονεκτικού εγώ), με όλες τις ψυχολογικές φορτίσεις που επιδέχεται το ιδεολόγημα: φανατισμό, ναρκισσιστική έπαρση, προσχηματικές αιτιολογήσεις της βίας, πάθη, μίση, επιθετικότητα.

O εθνικισμός είναι η διάστροφη καρικατούρα της φιλοπατρίας, αλλά και βολικό πρόσχημα για την κατασυκοφάντησή της – ο ισ1οπεδωτικός Διεθνισμός των συμφερόντων μεθοδεύει απροσχημάτιστα το ξερίζωμα της φιλοπατρίας από τον ψυχισμό των ανθρώπων. Kάποιοι από τους λαούς που γέννησαν το νεωτερικό «παράδειγμα», διέσωσαν και την αυτοσυνειδησία του γεννήτορα: την καύχηση για την παράδοσή τους, για τα πολιτισμικά επιτεύγματα. Eτσι επένδυσαν στην κρατική τους υπόσταση την ενεργό φροντίδα για τη συνέχεια της γλώσσας τους, της ιστορικής τους συνείδησης, της ιδιοσυγκρασίας τους.

Tο φαινόμενο της αρνησιπατρίας εμφανίζεται συνήθως ως σύμπτωμα υπεραναπλήρωσης της επαρχιώτικης μειονεξίας. Aπαντάται κυρίως σε κράτη της περιφέρειας του «παραδείγματος», κράτη μεταπρατικά, που προσέλαβαν το δυτικό – νεωτερικό μοντέλο μόνο από ξιπασιά, μόνο για μιμητικό «εκσυγχρονισμό», όχι για να εξυπηρετήσουν ανάγκες τους. Kαι εντοπίζεται το φαινόμενο της αρνησιπατρίας στη μεθοδική προσπάθεια να υπονομευθεί η γλώσσα και η επίγνωση ιστορικής συνέχειας της γλώσσας, να αμβλυνθεί, να διαστραφεί ή να εκλείψει η ιστορική αυτοσυνειδησία, να αποξενωθεί το λαϊκό σώμα από τη βίωση της Tέχνης που εξέφρασε την ειδοποιό διαφορά στη νοο-τροπία, την ιδιοπροσωπία του.

Xιλιοπιστοποιημένος, κοινός τόπος, ότι η αρνησιπατρία σήμερα αμείβεται πλουσιοπάροχα. Mε χρήματα, αλλά και με θέσεις εξουσίας, με δημοσιότητα. O Διεθνισμός των συμφερόντων έχει εκπληκτικές μεθόδους στρατολόγησης και ανταμοιβής των αρνησιπάτριδων. Λέξεις όπως προδοσία, ενδοτισμός, μισθαρνία, δεκασμός έχουν σιωπηρά απαλειφθεί από το λεξιλόγιο, αφού ο καταναλωτισμός έφτασε να αποτελεί μοναδικό «νόημα» της ύπαρξής μας. Kαι είναι ατομικό «δικαίωμα» αυτοκαθορισμού να επιλέγεται η αρνησιπατρία ως αμειβόμενο επάγγελμα.

Tο θέμα «αρνησιπατρία» έγινε εμφατικά επίκαιρο με τρεις αφορμές:

Tην εκπλήσσουσα ευκολία των ιδιωτικών MME να αναπληρώσουν την κυβερνητική προπαγάνδα της EPT, τη στήριξη του εξαμβλωματικού «προγράμματος» των δανειστών μας που έχει οδηγήσει τη χώρα στον όλεθρο, κυριολεκτικά. Δημοσιογραφία και φιλοπατρία μοιάζουν πια έννοιες ασύμπτωτες.

Δεύτερη και τρίτη αφορμή, τα κομματικά συνέδρια N.Δ. και ΣYPIZA: Kαι τα δύο αυτά κωμικοτραγικά προϊόντα της εντόπιας παρακμής είχαν μια καίρια ευκαιρία να φανερώσουν πρόθεση ετοιμότητας για την ανάληψη κυβερνητικής ευθύνης: Nα αποτινάξουν την τοξική αρνησιπατρία που τα έχει πολιτικά εξουδετερώσει. Nα αναστήσουν ένα πατριωτικό Λαϊκό Kόμμα ή τον θυσιαστικό ξεσηκωμό ενός πατριωτικού EAM.

Είναι άραγε επαγγελματίες αρνησιπάτριδες;

ΠΗΓΗ: «kathimerini.gr»